Yazılımcının İki Ucu: Imposter Sendromu ve Dunning-Kruger Etkisi

Yazılım dünyasında kariyer basamaklarını tırmanırken, kendimizi sık sık iki zıt ruh hali arasında savrulurken buluruz. Bir gün "Ben bu işin piri oldum!" diye gezerken, ertesi gün "Ben aslında hiçbir şey bilmiyorum, beni ne zaman kovacaklar?" korkusuyla uyanabiliriz.

İşte bu iki uç nokta, psikolojide iyi tanımlanmış iki kavramla açıklanıyor: 

Dunning-Kruger Etkisi ve Imposter (Sahtekarlık) Sendromu.

Bu yazıda, özellikle DevOps ve yazılım süreçlerinde bu durumların nasıl karşımıza çıktığını ve bunlarla nasıl başa çıkabileceğimizi konuşacağız.

🏔️ Dunning-Kruger Etkisi: "Cahil Cesareti"

"Dünyanın sorunu, akıllı insanlar şüphelerle doluyken, aptalların özgüvenle dolu olmasıdır." — Charles Bukowski

Dunning-Kruger etkisi, bir konuda az bilgisi olan kişilerin, o konudaki yetkinliklerini aşırı derecede abartma eğilimidir.

DevOps'ta Nasıl Görünür?

Yeni mezun bir junior mühendis düşünün. Bir hafta sonu Docker tutorial'ı izlemiş ve pazartesi ofise gelip şöyle diyor:

"Abi bu Kubernetes çok karmaşık, bence her şeyi Docker Compose ile production'a atalım, ne gerek var o kadar config'e?"

Bu aşamada kişi, ne bilmediğini bilmediği için (unconscious incompetent), çözümü çok basit sanır. Sistem ölçeklendiğinde, güvenlik açıkları çıktığında veya network patladığında ise gerçekle yüzleşir.

Grafiğin Zirvesi (Mount Stupid): Öğrenme eğrisinin hemen başındaki o yüksek özgüven noktasıdır. "Ben bunu çözdüm" hissiyatı hakimdir.

🌪️ Imposter Sendromu: "Ben Bir Sahtekarım"

Kariyerinizde ilerledikçe, Dunning-Kruger'in "Umutsuzluk Vadisi"ne düşersiniz. Ne kadar çok öğrenirseniz, bilmediğiniz o kadar çok şey olduğunu fark edersiniz. İşte Imposter Sendromu burada devreye girer.

Kişi, dışarıdan bakıldığında başarılıdır, terfi alır, projelleri bitirir. Ancak iç dünyasında şöyle düşünür:

"Beni şans eseri buraya aldılar. Aslında logları Google'dan bakıp çözüyorum. Bir gün herkes benim aslında yeteneksiz olduğumu anlayacak."

Kıdemli Mühendislerde Neden Yaygın?

Çünkü teknoloji (özellikle DevOps stack'i) o kadar hızlı değişiyor ki (AWS, Terraform, K8s, AI...), her şeye hakim olmak imkansızdır. Uzmanlaştıkça, "hakim olmadığınız" alanın büyüklüğü gözünüzü korkutur.

⚖️ Dengeyi Nasıl Buluruz?

Bu iki sendrom aslında bir paranın iki yüzü gibidir. Sağlıklı bir kariyer için bu döngüyü kırmak gerekir.

1. "Bilmiyorum" Demekten Korkmayın

Kıdemli olmanın göstergesi her cevabı bilmek değil, cevabı nasıl bulacağını bilmektir. "Bunu şu an bilmiyorum ama araştırıp döneceğim" cümlesi, içi boş bir özgüvenden çok daha saygındır.

2. Geçmişe Bakın

Bugün yazdığınız Terraform kodunu, 3 yıl önce yazdığınız bash script ile kıyaslayın. İlerlemenizi somut verilerle görmek, Imposter sendromuna en iyi ilaçtır.

3. Mentorluk Yapın ve Alın

Bir junior'a mentörlük yapmak, aslında ne kadar çok şey bildiğinizi size hatırlatır (Imposter ilacı). Bir senior'dan mentörlük almak ise, hala öğrenecek yolunuz olduğunu gösterir (Dunning-Kruger ilacı).

Sonuç

Eğer kendinizi yetersiz hissediyorsanız, muhtemelen doğru yoldasınız ve öğrenmeye devam ediyorsunuz demektir. Eğer "Ben her şeyi biliyorum" diyorsanız, muhtemelen bir şeyleri kaçırıyorsunuzdur.

Unutmayın: Gerçek uzmanlık, neyi bilmediğini bilmektir.